Stichting BREIN Tim Kuik 3x2 Stichting BREIN Tim Kuik 1x1
INTERVIEW
Piratenjager Tim Kuik gaat met pensioen

‘Je kunt piraterij nooit helemaal uitbannen, net als winkeldiefstal’

Tim Kuik draagt de fakkel van Stichting BREIN over aan Bastiaan van Ramshorst

‘Piraten steken alle winst in hun zak. Uitvreters zijn het, heel parasitair.’

Hij is al decennia het gezicht van antipiraterij in Nederland: directeur van Stichting BREIN Tim Kuik. In mei gaat hij op 67-jarige leeftijd met pensioen. Een 42 jaar lange carrière, waarvan 25 bij BREIN. HFN sprak met Kuik en zijn opvolger, Bastiaan van Ramshorst, over hoe piraterij veranderd is in Nederland.

Tim Kuik gaat met pensioen en heeft de afgelopen tien jaar zijn opvolger, Van Ramshorst, klaargestoomd om Stichting BREIN over te nemen. Het tweetal neemt plaats in hun vergaderzaal en legt een paar kleine kartonnen dozen op tafel. Er hangen klokken aan de wand met de tijden voor Hoofddorp, Hollywood en Hong Kong. Ernaast: ingelijste T-shirts met teksten als ‘We will litigate and make that hurt’. Het meest opvallend is een door de zwaartekracht verfomfaaid T-shirt met het logo van de illegale torrentsite The Pirate Bay; een grote vis die Tim Kuik met z’n organisatie eindelijk te pakken kreeg in 2018. De rechter eiste toen dat het merendeel van de Nederlandse internetproviders de site zou blokkeren. Sindsdien is het verkeer uit Nederland met 95 procent afgenomen. ‘Je kunt het nooit helemaal uitbannen, net als winkeldiefstal’, vertelt Kuik. ‘Maar het moet beheersbaar blijven.’

Stichting BREIN Tim Kuik Bastiaan van Ramshorst 01 3x2

Tim Kuik en Bastiaan van Ramshorst / foto: Peter Koelewijn

‘Kregen we niet een keer zoutzuur via de post binnen?’

tim kuik

Plug & play
In de kartonnen doosjes zitten decoders en afstandsbedieningen. Er zijn letterlijk nieuwe kapers op de kust, in de vorm van illegale IPTV-kastjes. ‘Het is gewoon plug-and-play’, legt Van Ramshorst uit. Hij demonstreert het door het kastje op de tv in de hoek aan te sluiten.

Meteen verschijnt er een professioneel ogend menu waarop je streamingdiensten zoals Netflix en Disney+ ziet, maar ook honderden premium tv-kanalen van rond de wereld. Kuik wijst op het scherm naar een aantal films die nog in de bioscopen draaien, zoals Wish en Wonka. ‘Voor 150 euro heb je er eentje in Beverwijk en daarna moet je ieder jaar een bedrag betalen voor de toegang. In 2021 concludeerde een EU-onderzoek al dat meer dan een miljoen Nederlanders zo’n kastje gebruiken. Dat zijn er nu meer, vrees ik.’ Vorig jaar organiseerde het OM nog een actie tegen een datacenter waar de infrastructuur voor de illegale streamingkastjes werd gehost. ‘Plotseling hadden honderdduizenden mensen een zwart beeld en omdat het illegaal is ben je gewoon je geld kwijt.’

Bioscoopfilms op het Waterlooplein
De kartonnen verpakkingen hebben wel wat weg van de goedkope hoezen waarin VHS-banden in de jaren 80 en 90 werden verkocht. Een compleet andere tijd dan nu, maar op sommige vlakken ook herkenbaar, vindt Kuik. ‘Bioscopen en filmmakers hadden enorm last van videobanden en wilden dat ze verboden zouden worden, in plaats van dat ze de technologie omarmden. Je kon gewoon de nieuwste bioscoopfilms op het Waterlooplein kopen. De videotheken lagen er vol mee.’

‘Plotseling hadden honderdduizenden mensen een zwart beeld en omdat het illegaal is ben je gewoon je geld kwijt.’

- Tim Kuik -

Dat viel ook op in Amerika en zo ontstonden de eerste initiatieven om piraterij te bestrijden. Na een rechtenstudie met specialisatie in intellectueel eigendom, startte Kuik bij CIC Video International, een joint venture van Paramount en Universal tegen een gezamenlijke vijand. ‘Met handhaven alleen houd je niet een gat in de markt open. Dat vult zich, illegaal als je het negeert. Dat was toen ook al zo. De videoband was niet alleen een probleem, maar ook deel van de oplossing om je film aan een nieuw publiek te verkopen. Hetzelfde gold voor de dvd en later natuurlijk het internet.’ Vanaf 1992 werd Tim Kuik director anti-piracy van de Europese tak van de Motion Picture Association (MPA) en in 1996 deed hij dat wereldwijd voor de organisatie.

Investeren in nieuwe content
‘Hollywood heeft geld zat, heb ik al die jaren al gehoord van iedereen. Maar het is belangrijk dat zij het geld ook krijgen dat ze verdienen, zodat ze het kunnen investeren in nieuwe content. Dat doen piraten niet, die steken alle winst in hun zak. Uitvreters zijn het, heel parasitair. En als consument snijd je jezelf ook in de vingers want er komt minder nieuws uit.’ De georganiseerde misdaad ligt daarbij op de loer, en die deed ook gretig mee in het VHS- en dvd-tijdperk. ‘Die begon op een gegeven moment zelfs met bedreigingen en geweld in eigen kring. Je had toen nog een private opsporingsdienst. Die heeft samen met de landelijke recherche alle zware jongens opgepakt, van wie sommigen ook jaren in de gevangenis zaten.’

‘Eerlijk gezegd was ik van plan om maar drie tot vijf jaar bij BREIN te blijven.’

tim kuik

Stichting BREIN Tim Kuik Bastiaan van Ramshorst 02 3x2

Bastiaan van Ramshorst en Tim Kuik / foto: Peter Koelewijn

Na de val van de Berlijnse Muur moest Kuik namens de MPA hetzelfde verhaal vertellen in Oost-Europese landen zoals Bulgarije en Hongarije. ‘Er moest een hele markt worden opgezet voor onder andere films, want op het hoogtepunt bedroeg de illegale handel daar meer dan tachtig procent. En de paar mensen die legaal durfden te verkopen concurreerden elkaar kapot. Ik zei toen: ‘We moeten samenwerken. Jullie zijn niet elkaars grootste concurrent, dat zijn de piraten!’ Ze vonden het sowieso raar, dat ik als Nederlander Amerikaanse films kwam beschermen. Ik legde hen uit dat zij net als de filmindustrie in Nederland er ook van profiteren als er meer mensen naar de bios gaan. Met meer publiek komt er meer geld binnen en daarmee financier je weer nieuwe binnenlandse producties.’

‘Ik herinner me nog de eerste keer dat we met een groep werkstudenten keken ‘of dat internet nou ergens over ging’,’ vertelt Kuik lachend. ‘We keken met name naar hoe illegale mp3’s van muziek gedownload konden worden.’ Om alle sectoren - film, muziek, boeken en games - samen te brengen in de strijd tegen digitale piraterij werd Stichting BREIN opgericht. Kuik was vanaf 1999 de eerste directeur en werd het Nederlandse gezicht van antipiraterij. Dat maakte hem ook een mikpunt.

Bedreigingen
De beveiliging bij het huidige pand van Stichting BREIN is licht; niet meer dan je verwacht van een gemiddeld kantoor. Dat was tien tot vijftien jaar geleden wel anders. Toen kwam Stichting BREIN veel in het nieuws vanwege rechtszaken, niet alleen tegen illegale downloadsites, maar ook tegen internetproviders. Dat werd ze niet in dank afgenomen door privacy organisaties. Van Ramshorst neemt nu de fakkel over van Kuik, maar werkt al veertien jaar voor de organisatie. Hij herinnert zich dat er nog weleens onaangekondigd bezoek kwam, van mensen die vonden dat illegaal downloaden moest kunnen. ‘We werden toen streng beveiligd en er zaten in ons oude gebouw gelukkig wat meer sluizen tussen buiten en binnen.’ ‘Kregen we niet een keer zoutzuur via de post binnen?’ vraagt Kuik. Van Ramshorst knikt ja. Ook op e-mails werd gefilterd en Kuik las de dreigberichten zelden. ‘We deden wel aangifte als het om doodsbedreigingen ging. Als er een smiley bij de doodsbedreiging staat, mag het van de rechter, heb ik geleerd.’ Kuik bleef ondanks de haat actief op social media, ook omdat hij ‘normale vragen’ wil kunnen beantwoorden van mensen. Wel raadde hij z’n dochter af om haar achternaam te gebruiken, toen zij met social media begon. ‘Zodat mensen de associatie niet konden maken.’

- lees verder onder de advertentie -

Die tijd ligt inmiddels achter ze, want de wereld lijkt in het voordeel van Stichting BREIN veranderd te zijn. Handhaving op internet is meer geaccepteerd nu. ‘We hebben veel jurisprudentie opgebouwd voor het vervolgen van illegale uploaders en tevens gelijk gekregen bij het Europese Hof’, vertelt Van Ramshorst. ‘Daar hebben ook andere landen nu nog steeds profijt van.’ Daarbij zijn politici en de burgers zelf welwillender, merkt Kuik op. ‘Vroeger wilden politici liever niet over handhaving op internet praten omdat het stemmen kostte, maar door de dreiging van fake news, terrorisme, haatzaaien en kinderporno, is de zaak veranderd. De vrijheid van meningsuiting en het recht op privacy zijn heel erg belangrijk, als je bijvoorbeeld een klokkenluider bent die grote misstanden aan het licht brengt. Maar als een website honderden illegale films aanbiedt en illegale gokreclames erbovenop toont, verandert dat de zaak. Daar maken rechters nu meer onderscheid in en voor die jurisprudentie hebben wij gezorgd.’

Het nieuwe doel
Tim Kuik verlaat Stichting BREIN op een relatief rustig moment, na een paar zware jaren, waarin ‘het financiële plafond’ bereikt was. Hij verwacht dat zijn vertrek Van Ramshorst wat ruimte geeft om uit te breiden. ‘Eerlijk gezegd was ik van plan om maar drie tot vijf jaar bij BREIN te blijven, om het op de kaart te zetten. De uitdaging verandert alleen steeds en dat houdt het interessant. Het is meer dan de ‘thrill of the hunt’, het handhaven van piraterij is een doel waar ik volledig achter blijf staan.’

Van Ramshorst zet de tv weer uit. Voor hem is het uitbannen van de illegale IPTV-kasten het nieuwe doel. ‘Een EU-onderzoek kwam vorig jaar uit met stijgende cijfers voor het aantal illegale streamers, ook in Nederland. Volgens het onderzoek gebruikt elf procent van de Europeanen boven de vijftien jaar nu een dergelijk kastje of een illegale streamingsite. In sommige doelgroepen zelfs meer dan 25 procent. Dat zien we het liefst veranderen naar onder de tien procent, zoals uiteindelijk ook is gebeurd bij videobanden en dvd’s .’