In productie HokwerdasKind 3x2
in productie
Het vinden van het juiste ritme

Regisseur Boudewijn Koole en editor Gys Zevenbergen over montage Hokwerda's kind

Boudewijn Koole verfilmt Hokwerda's kind van Oek de Jong

Grenzen verleggen

Regisseur Boudewijn Koole en zijn editor Gys Zevenbergen werkten de afgelopen maanden continu aan de montage van de verfilming van de roman Hokwerda's kind. Het vinden van het juiste ritme van de film is een hele puzzel, zeker in een verhaal waarin veel ongezegd blijft. 'Pas aan de montagetafel ontdek je hoeveel rek er in het materiaal zit.'

Filmmakers moeten een lange adem hebben om pet projects tot een goed einde te brengen. Al in 2018, twee jaar vóór de coronapandemie, kondigden productiehuis Witfilm en regisseur Boudewijn Koole aan het boek Hokwerda's kind van Oek de Jong te gaan verfilmen. De beoogde première stond voor 2021. 'Maar het liep anders', constateert Koole lachend in het voorjaar van 2024.

Het schrijven van het scenario duurde langer dan gepland. En door de coronaperiode werd het draaien een aantal keer uitgesteld. Door de inflatie van de afgelopen twee jaar moest er twee procent extra bij het budget van drie miljoen euro worden gevonden, wat zorgde voor nog meer vertraging.

Wifilm Gys Zevenbergen

Gys Zevenbergen / foto: Wieneke Onstwedder

'Elke versie wordt beter en beter.'

gys zevenbergen

Maar afgelopen najaar stonden Koole en zijn hoofdrolspelers Sanne Samina Hanssen en Kevin Janssens op de set voor de opnamen van de steamy love story van langeafstandszwemster Lin (25) en Henri (40). Hun gepassioneerde relatie dwingt vooral Lin om haar eigen familiedemonen onder ogen te komen.

Invloed van ouders
Toen Boudewijn Koole het boek voor het eerst las, wist hij vanaf de openingsscène dat hij hier een film van wilde maken. Een meisje wordt keer op keer door haar vader over het riet in een vaart gegooid. Ze zwemt naar een steigertje, waarna het ritueel zich herhaalt. En nóg een keer, en nóg een keer. Daarna verplaatst het verhaal zich twintig jaar in de toekomst en komt het publiek te weten wat er met dat meisje is gebeurd.

De regisseur vindt het echter lastig te omschrijven waaróm hij precies aanvoelde dat deze scène het begin van een film moest worden. 'Je weet eigenlijk niets zeker in dit vak, als dat wel zo was, zou de magie van het vak verdwenen zijn', grinnikt hij. 'Maar een tekst kan je wel triggeren en inspireren. Ik zag meteen voor me hoe dit moment zich leende voor een film. En ik voelde een soort link tussen Lin en haar leven. De vraag welke invloed de band met onze ouders op ons latere liefdesleven heeft, vind ik superfascinerend.'

'Je weet eigenlijk niets zeker in dit vak, als dat wel zo was, zou de magie van het vak verdwenen zijn.'

- Boudewijn Koole -

‘Een mens wordt gevormd in de eerste drie, vier jaar van zijn of haar leven’, legt Koole uit. 'Je wordt in die periode eigenlijk vooral door twee mensen beïnvloed, zonder dat je daar enig effect op hebt. Je kan je van die periode nauwelijks iets herinneren. En toch bepaalt die periode mede hoe de relatie met jouw geliefde later vorm krijgt. Waarom reageer je op je partner zoals je dat doet? Wat zijn de impulsen geweest die jou hebben gevormd tot wie je bent?'

Woody Allen
Het verfilmen van psychologische zoektochten lijkt een rode draad te zijn in het werk van Koole, die eerder onder andere Kauwboy en Beyond Sleep maakte. 'Er zijn natuurlijk trucjes om een psychologisch verhaal naar het witte doek te vertalen', legt hij uit. 'Kijk maar naar Woody Allen. Al zijn films bestaan uit alleen maar psychologische dialogen. En toch raak je meteen gegrepen door de achtergrond, door het ritme van de beelden, door de soundtrack… Beelden kunnen je in je ziel raken, net zoals muziek van Bach dat soms ook opeens kan doen.'

Editor Gys Zevenbergen noemt Hokwerda's kind een verhaal over 'randen opzoeken, over grenzen aftasten. Over de vraag waar grenzen vandaan komen in het leven en de liefde. En over de vraag waarom en hoe wij onszelf soms willen uitdagen onze grenzen te verleggen.'

- lees verder onder de advertentie -

Zevenbergen maakte inmiddels drie maanden geleden de eerste edit van het gedraaide materiaal dat Koole hem bracht. Het scenario vormt in die eerste fase zijn enige leidraad. 'De eerste versie was een bijna standaard boy meets girl-plot. Daar is niets mis mee. Maar dat is niet wat Boudewijn zoekt. Hij wil de diepte in.'

Rek in het materiaal
Naar aanleiding van de eerste versie volgen er gesprekken. 'Ik snap dan snel genoeg dat Boudewijn méér verwacht, er zitten meer motieven verborgen in het materiaal', legt Zevenbergen uit. 'We vragen ons af: wat gebeurt er nou precies tussen de personages? En hoe kan je het publiek daarin meenemen? Hoe breng je de oudere Henri in beeld en wat wil hij met Lin? Is hij slecht of niet, en als hij slecht is, waarom zou zij dan op hem vallen?'

Dit vinden beide mannen een van de leukste onderdelen van het maakproces: 'Pas aan de montagetafel ontdek je hoeveel rek er eigenlijk in het gedraaide materiaal zit. Dat is iets dat Boudewijn al op de set samen met de acteurs heeft gedaan. Hij is niet iemand die zijn hele regievisie al aan het begin dichttimmert, integendeel.' Volgens Zevenbergen heeft dit te maken met de achtergrond van Koole als documentairemaker: 'Hij snapt hoe je beelden naar je hand kan zetten. En hoe je de kijker ervan kan overtuigen dat jouw werkelijkheid dé werkelijkheid is. Of juist niet, als je dat in het midden wilt laten.'

Toch bedenkt Koole zich al van tevoren welke middelen hij als regisseur kan gebruiken om bepaalde associaties bij de kijker op te roepen. 'Bij het schrijven van het scenario zag ik bij de openingsscène al de combinatie van water en het geluid van ruisend riet voor me', legt hij uit. 'Als je het goed aanpakt, dan zal de kijker elke keer als je die elementen terug laat keren, terugdenken aan die eerste scène. Bijvoorbeeld als Lin en Henri seks hebben. Zo leg je een link naar haar verleden en haar vader.'

Kleine elementen
En zo zijn er meer compositorische trucjes, legt Koole uit. 'In mijn films gebeurt eigenlijk nooit iets zonder reden', stelt hij. 'Als iemand een kopje omstoot, dan is daar een reden voor. Als iemand voor zich uitstaart, dan wil je daar een gevoel of een moment mee vatten. Met allemaal van dat soort kleine elementen bouw je een psychologisch kader waarmee de kijker zelf in zijn hoofd aan de slag mag.'

'In mijn films gebeurt eigenlijk nooit iets zonder reden.'

boudewijn koole

Witfilm Boudwijn

Boudewijn Koole / foto: Marc Driessen

In de scriptfase heeft dat proces veel weg van een puzzel, aan de montagetafel volgt Koole meer zijn gevoel. 'Met de cameraman teken ik vrijwel alle scènes uit. Hier bij Gys volg ik echt mijn gevoel. We maken ook nooit aantekeningen als we een nieuwe versie terugkijken. We gaan na het kijken praten, alsof we blindschaken. En op basis van dat gesprek gaat hij weer zaken aanpassen.'

Soms komt Koole er gaandeweg achter dat hij bepaalde shots mist die hij achteraf goed had kunnen gebruiken. Dan komt zijn documentaire-achtergrond hem weer goed van pas, vertelt hij: 'Dan ga je analyseren: wat zou ik met dat shot precies willen? En wat is er voor alternatief? Kan ik dat moment, of het gevoel dat ik daarmee beoogde, ergens anders vandaan halen?'

Kompas afstellen
Het tweetal nadert nu – half februari – het einde van het montageproces. 'Elke versie wordt beter en beter', vat Zevenbergen samen. 'Na de nulversie had ik twee maanden nodig voor alle aanpassingen. Inmiddels duurt het na een visie een paar dagen. We zijn er bijna, het is nu een kwestie van finetunen.' Ze hebben de voorlopige versie van Hokwerda's kind al aan een groep intimi laten zien, binnenkort volgt de eerste screening voor het publiek.

'Dat is heel spannend', beaamt Koole. 'Dan merk je of bepaalde momenten werken: raakt de zaal ontroerd? Lachen ze op het juiste moment, of gebeurt er juist niets? En als dat zo is, waar ligt dat dan aan? Dat is de spannendste fase, maar ook de meest leerzame. Zeker als iets niet werkt, kan je je eigen kompas bij het maken van de montagekeuzes weer wat verder aanscherpen.'

Door Robbert Blokland

Still Hokwerda's kind